Adet Öncesi Sendrom Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri

Adet öncesi sendrom, adet döngüsünün ikinci yarısında ortaya çıkan ve adet kanamasının başlamasıyla birlikte hafifleyen fiziksel, duygusal ve davranışsal belirtiler bütünüdür. Halk arasında PMS olarak da bilinen bu durum, üreme çağındaki birçok kişiyi etkileyebilir.

Adet öncesi sendrom belirtileri kişiden kişiye değişir. Bazı kişilerde yalnızca hafif göğüs hassasiyeti veya karın şişkinliği görülürken, bazı kişilerde günlük yaşamı etkileyebilecek yoğun ağrı, yorgunluk, duygu değişimleri ve odaklanma güçlüğü yaşanabilir.

Adet öncesi sendrom ne zaman ortaya çıkar?

Adet öncesi sendrom belirtileri çoğunlukla beklenen adet tarihinden yaklaşık 5 ila 14 gün önce başlar. Belirtiler genellikle adet kanamasının başlamasından sonra azalır veya tamamen kaybolur. Adet döngüsünün her ayında benzer şikâyetlerin tekrarlaması, PMS açısından önemli bir ipucudur.

Belirtilerin yalnızca birkaç gün sürmesi ve adet başladıktan sonra hafiflemesi çoğunlukla normal kabul edilir. Ancak şikâyetler çok şiddetliyse, uzun sürüyorsa veya kişinin iş, okul ve sosyal yaşamını etkiliyorsa bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulmalıdır.

Adet öncesi sendrom belirtileri nelerdir?

Adet öncesi sendrom, hem bedensel hem de duygusal belirtilere yol açabilir. En sık görülen belirtiler aşağıdaki gibidir:

Fiziksel belirtiler

• Karın ve kasık bölgesinde ağrı veya kramp
• Göğüslerde hassasiyet, dolgunluk veya ağrı
• Karında şişkinlik ve vücutta ödem
• Baş ağrısı veya migren atakları
• Bel ve sırt ağrısı
• Yorgunluk ve enerji azalması
• İştah değişiklikleri
• Tatlı veya karbonhidratlı yiyeceklere aşerme
• Kabızlık ya da ishal
• Sivilce ve ciltte yağlanma
• Uyku düzeninde değişiklik
• Ses ve ışığa karşı hassasiyet

Duygusal ve davranışsal belirtiler

• Sinirlilik ve çabuk öfkelenme
• Duygusal hassasiyet ve ağlama isteği
• Kaygı ve huzursuzluk
• Keyifsizlik veya çökkün ruh hâli
• Odaklanma ve karar verme güçlüğü
• Unutkanlık
• Sosyal aktivitelerden uzaklaşma isteği
• Cinsel istekte değişiklik

Adet öncesi sendromun nedenleri nelerdir?

Adet öncesi sendromun kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte adet döngüsü sırasında meydana gelen hormonal değişimlerin önemli bir rol oynadığı düşünülür. Özellikle östrojen ve progesteron düzeylerindeki değişiklikler, bazı kişilerde fiziksel ve duygusal belirtileri tetikleyebilir.

Beyindeki serotonin düzeyindeki değişimler de PMS belirtileriyle ilişkilendirilmektedir. Serotonin, ruh hâli, uyku ve iştah üzerinde etkili olan bir nörotransmiterdir. Bu nedenle hormonal dalgalanmalara daha duyarlı kişilerde adet öncesi dönemde duygu durum değişiklikleri daha belirgin olabilir.

Stres, düzensiz beslenme, yetersiz uyku, hareketsiz yaşam tarzı ve bazı vitamin-mineral eksiklikleri de belirtilerin şiddetlenmesine katkıda bulunabilir. Ancak her kişinin belirtileri ve bu belirtilere verdiği tepki farklıdır.

Adet öncesi sendrom ile adet sancısı arasındaki fark nedir?

Adet öncesi sendrom, adet başlamadan önce ortaya çıkan fiziksel, duygusal ve davranışsal belirtilerin genel adıdır. Adet sancısı ise çoğunlukla adet kanaması sırasında veya hemen öncesinde görülen, özellikle rahim kasılmalarına bağlı kasık ağrısını ifade eder.

Adet öncesi sendrom nasıl teşhis edilir?

Adet öncesi sendrom için tek başına kesin tanı koyduran bir laboratuvar testi bulunmaz. Tanı genellikle belirtilerin ne zaman ortaya çıktığı, ne kadar sürdüğü ve günlük yaşamı nasıl etkilediği değerlendirilerek konur.

Doktorunuz belirtilerinizi daha iyi değerlendirebilmek için en az birkaç adet döngüsü boyunca semptom günlüğü tutmanızı önerebilir. Bu günlükte adet başlangıç tarihi, belirtilerin türü, şiddeti ve ne kadar sürdüğü kaydedilebilir.

Bazı durumlarda tiroit hastalıkları, kansızlık, depresyon, anksiyete bozuklukları veya endometriozis gibi başka sağlık sorunlarını dışlamak için kan testleri ya da ek değerlendirmeler yapılabilir.

Adet öncesi sendrom nasıl hafifletilir?

Hafif ve orta şiddetteki PMS belirtileri, yaşam tarzı değişiklikleriyle kontrol altına alınabilir. Bu yöntemler belirtileri tamamen ortadan kaldırmasa da şikâyetlerin azalmasına yardımcı olabilir.

Beslenme düzenine dikkat edin

• Tuz tüketimini azaltarak ödem ve şişkinliği hafifletmeye çalışın.
• Gün içinde yeterli su için.
• Kompleks karbonhidrat, sebze, meyve ve lif içeren dengeli beslenme düzeni oluşturun.
• Aşırı şekerli ve işlenmiş gıdaları sınırlayın.
• Fazla kafein ve alkol tüketiminden kaçının.
• Uzun süre aç kalmak yerine daha küçük ve dengeli öğünler tercih edin.

Düzenli egzersiz yapın

Yürüyüş, yüzme, bisiklete binme ve yoga gibi orta düzeyde egzersizler kan dolaşımını destekleyebilir. Düzenli fiziksel aktivite, stresin azalmasına ve ruh hâlinin iyileşmesine katkıda bulunabilir. Egzersizin adet öncesi dönemde değil, ay boyunca düzenli yapılması daha faydalı olabilir.

Uyku ve stres yönetimine önem verin

Her gün benzer saatlerde uyuyup uyanmak, yeterli süre dinlenmek ve uyumadan önce ekran kullanımını azaltmak uyku kalitesini artırabilir. Nefes egzersizleri, meditasyon, hafif esneme hareketleri ve gevşeme teknikleri de stres yönetiminde yardımcı olabilir.

Ağrı kesici kullanımı

Kasık ağrısı ve baş ağrısı gibi şikâyetlerde bazı ağrı kesiciler yararlı olabilir. Ancak ilaç kullanmadan önce özellikle mide, böbrek, karaciğer veya kanama problemi olan kişilerin doktora ya da eczacıya danışması gerekir. Reçetesiz ilaçlar önerilen dozdan fazla kullanılmamalıdır.

Vitamin ve mineral takviyeleri faydalı olur mu?

Bazı kişilerde kalsiyum, magnezyum, B6 vitamini veya D vitamini düzeyleriyle PMS belirtileri arasında ilişki bulunabilir. Ancak takviyelerin etkisi kişiden kişiye değişir ve gereksiz ya da yüksek doz kullanımlar istenmeyen sonuçlara yol açabilir.

Herhangi bir vitamin veya mineral takviyesine başlamadan önce doktor görüşü alınması önemlidir. Özellikle düzenli ilaç kullananlar, hamileler, emzirenler ve kronik hastalığı bulunanlar kendi kendine takviye kullanmamalıdır.

Şiddetli adet öncesi sendrom nedir?

Belirtiler kişinin günlük yaşamını ciddi biçimde etkiliyorsa premenstrüel disforik bozukluk, yani PMDD söz konusu olabilir. PMDD, PMS’nin daha şiddetli bir biçimidir ve özellikle yoğun depresif duygu durum, aşırı kaygı, öfke, umutsuzluk, kontrol edilemeyen duygu değişimleri ve ilişkilerde belirgin bozulmayla kendini gösterebilir.

PMDD belirtileri çoğunlukla adet öncesi dönemde ortaya çıkar ve adet başladıktan sonra azalır. Bu şikâyetler kişinin yaşam kalitesini etkiliyorsa psikiyatri veya kadın hastalıkları ve doğum uzmanından destek alınmalıdır. Tedavide yaşam tarzı değişikliklerinin yanı sıra doktorun uygun görmesi hâlinde farklı ilaç seçenekleri değerlendirilebilir.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa sağlık uzmanına başvurmanız önerilir:

• Belirtiler günlük yaşamınızı, işinizi veya eğitiminizi etkiliyorsa
• Ağrı çok şiddetliyse veya ağrı kesicilere rağmen geçmiyorsa
• Adet dönemleri arasında da devam eden pelvik ağrı varsa
• Aşırı kanama, adet düzensizliği veya adetler arasında kanama görülüyorsa
• Yoğun kaygı, çökkünlük veya öfke atakları yaşanıyorsa
• Belirtiler her ay giderek şiddetleniyorsa
• Kendinize zarar verme düşüncesi ortaya çıkıyorsa

Kendinize zarar verme düşünceniz varsa yalnız kalmayın ve vakit kaybetmeden en yakın acil servise veya yerel acil yardım hattına başvurun.

Adet öncesi sendrom için semptom günlüğü nasıl tutulur?

Semptom günlüğü, belirtilerinizin adet döngünüzle ilişkisini anlamanıza yardımcı olur. Her gün aşağıdaki bilgileri not edebilirsiniz:

• Adet başlangıç ve bitiş tarihleri
• Yaşanan fiziksel ve duygusal belirtiler
• Belirtilerin şiddeti
• Uyku süresi ve kalitesi
• Beslenme, kafein ve alkol tüketimi
• Stres düzeyi
• Yapılan egzersiz
• Kullanılan ilaçlar ve takviyeler

Bu kayıtlar, belirtilerin düzenli bir döngü içinde tekrarlanıp tekrarlanmadığını göstermenin yanı sıra doktor görüşmesi sırasında daha doğru bilgi paylaşmanızı sağlar.

Sonuç

Adet öncesi sendrom, adet öncesinde ortaya çıkan fiziksel ve duygusal belirtilerle kendini gösteren yaygın bir durumdur. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, yeterli uyku, stres yönetimi ve semptom takibi birçok kişide şikâyetlerin hafiflemesine yardımcı olabilir.

Ancak belirtiler şiddetliyse, her ay tekrarlıyor ve yaşam kalitesini düşürüyorsa bunun yalnızca “normal adet öncesi şikâyetler” olduğu düşünülmemelidir. Doğru tanı ve kişiye uygun tedavi için kadın hastalıkları ve doğum uzmanından destek almak önemlidir.